Scheurt de voeg of de steen?
Een scheur die netjes door de voegen trapt, volgt de weg van de minste weerstand; een scheur dwars door stenen wijst op een grotere of meer geconcentreerde kracht.
In ouder metselwerk is de kalkmortel vaak zachter dan de steen. Een muur die beweegt, scheurt daardoor meestal langs de voegen, waardoor een trapvormig patroon ontstaat. In metselwerk met een harde cementmortel kan het andersom zijn: de voeg houdt, de steen breekt. Het materiaal bepaalt dus mede hoe een scheur eruitziet.
- Voegscheur
- Scheur die alleen door de mortel loopt, vaak trapvormig of langs een lintvoeg.
- Steenscheur
- Scheur die dwars door de baksteen gaat; komt vaker voor bij harde mortel of grote plaatselijke spanning.
- Onthechting
- Voeg die loslaat van de steen zonder duidelijke scheur in het metselwerk, vaak door ouderdom of vocht.
Wat doen krimp en uitzetting met metselwerk?
Metselwerk zet uit bij warmte en vocht en krimpt bij kou en droogte; in lange of zonbeschenen muren kan die beweging verticale scheuren geven die los staan van de fundering.
Vooral lange gevels zonder dilatatievoeg, borstweringen onder grote ramen en hoeken op het zuiden of westen werken flink mee met het weer. De scheuren die dat oplevert, lopen vaak verticaal en kunnen per seizoen iets open en dicht gaan. Ook kalkzandsteen en betonsteen in binnenspouwbladen kunnen krimpen, wat binnen tot rechte scheuren leidt.
Zulke scheuren zijn meestal niet constructief zorgwekkend, maar laten wel water toe. Herstel van de voeg is dan vaak een kwestie van onderhoud.
Vocht en vorst
Water dat via een scheur of verweerde voeg het metselwerk in trekt, kan bij vorst uitzetten. Daardoor kunnen voegen verder uitbrokkelen en kunnen stukjes van de steen afspringen. Dat is schade aan het metselwerk zelf, los van de fundering, maar het maakt een bestaande scheur op den duur wel groter. Goed onderhoud van voegwerk en het verhelpen van lekkages, bijvoorbeeld van een dakgoot of regenpijp, voorkomt veel van dit soort klachten.
Waarom scheurt metselwerk boven ramen en deuren?
Boven ramen en deuren ligt een latei die het metselwerk draagt; een stalen latei die roest, zet uit en kan het metselwerk erboven omhoog drukken en laten scheuren.
Roestende lateien zijn bij oudere woningen een bekende oorzaak van scheuren rond kozijnen. Kenmerkend is dat de steenlaag direct boven het kozijn iets naar voren of omhoog komt, soms met roestsporen in de voeg. Ook een latei die te kort is of te weinig oplegging heeft, kan scheuren veroorzaken bij de hoeken.
Een scheur vanaf de hoek van een kozijn kan ook ontstaan doordat de fundering onder dat deel van de gevel anders zakt. Ligging alleen is dus niet genoeg; het totaalbeeld telt.
Voorbeeld: twee scheuren, twee verhalen
In dit voorbeeld hebben twee scheuren in dezelfde gevel een verschillende achtergrond, wat laat zien dat je metselwerk per plek moet beoordelen.
In de voorgevel van een vooroorlogse rijwoning zitten twee scheuren. De eerste loopt verticaal door de borstwering onder het woonkamerraam en is al jaren onveranderd: een typisch beeld van temperatuurwerking. De tweede loopt trapvormig vanaf de hoek van de woning schuin naar beneden richting de buurwoning, en de lintvoeg lijkt daar zichtbaar af te lopen. Die tweede scheur vraagt om meer aandacht, omdat het patroon kan passen bij ongelijke zakking.
Bij funderingsmetingen kan een lintvoegwaterpassing laten zien of zo'n doorlopende voeg werkelijk hoogteverschillen vertoont.
Wanneer is onderzoek verstandig?
Onderzoek is verstandig als scheuren in metselwerk groeien, door stenen heen lopen over een groter deel van de gevel, of samengaan met een aflopende lintvoeg, scheefstand of klemmende deuren.
Een quickscan beoordeelt metselwerk, scheurpatronen en kozijnen in samenhang met het vermoedelijke funderingstype en de bodem. Wil je eerst zelf meer weten over de verschillende scheurtypes in buitenmuren, lees dan de gids over scheuren in de gevel. Weet je niet welke stap past, neem dan contact op.