Wat is een fundering op staal?
Een fundering op staal is een fundering zonder palen, waarbij de woning direct op de ondergrond rust. De naam heeft niets met het metaal te maken: ‘staal’ verwijst hier naar de draagkrachtige ondergrond waarop wordt gebouwd.
De naam zorgt vaak voor verwarring. Bij een fundering op staal denk je misschien aan stalen balken, maar dat is niet de bedoeling. Het woord verwijst naar de manier van funderen: rechtstreeks op de grond. De muren van de woning rusten op een verbrede voet of strook, zodat het gewicht over een groter oppervlak wordt verdeeld. Die strook is meestal gemetseld of van beton.
Bij oudere woningen is de fundering op staal vaak gemetseld, maar ook betonnen stroken en voeten komen voor. In beide gevallen draagt de grond direct onder de fundering het gewicht van de woning. Dat is een wezenlijk verschil met een paalfundering, waarbij het gewicht via palen naar een diepere laag gaat.
Een kort overzicht van dit funderingstype vind je in het kennisbankartikel over fundering op staal. Op deze pagina gaan we uitgebreider in op de factoren die bepalen hoe een fundering op staal zich in de loop van de tijd gedraagt.
Wanneer werd een fundering op staal toegepast?
Een fundering op staal werd vooral toegepast waar de draagkrachtige laag vrij dicht onder het maaiveld lag, zoals op zandgrond. Ook bij veel woningen van vóór circa 1970 komt dit funderingstype voor.
Of een bouwer koos voor palen of voor een fundering op staal, hing vooral af van de bodem. Lag er een stevige zandlaag op geringe diepte, dan was een fundering op staal een logische en relatief eenvoudige keuze. Was de bovengrond slap, bijvoorbeeld door veen of klei, dan werd vaker gekozen voor palen om de draagkrachtige laag dieper te bereiken.
In de praktijk is die scheiding minder scherp dan het lijkt. Ook op klei werden woningen soms op staal gebouwd, en bij kleinere woningen, aanbouwen en bijgebouwen werd vaak voor een ondiepe fundering gekozen. Woningen van vóór circa 1970 hebben vaker een fundering op houten palen of op staal. Welk type onder jouw woning zit, blijkt soms uit bouwtekeningen in het archief, maar die zijn niet altijd beschikbaar.
Aanbouwen hebben vaak een eigen, ondiepere fundering dan het hoofdgebouw. Ook als het hoofdgebouw op palen staat, kan een aanbouw op staal zijn gefundeerd. Op de aansluiting ontstaat dan regelmatig een scheur, omdat beide delen anders zetten.
Welke factoren bepalen hoe een fundering op staal zich gedraagt?
De belangrijkste factoren zijn de bodem onder de fundering, de mate van zetting, eventuele verzakking, de scheurvorming die daaruit kan volgen en de leeftijd van de woning. Ze hangen nauw met elkaar samen.
Bodem
Omdat een fundering op staal direct op de grond rust, is de bodem de bepalende factor. Zand is meestal stabieler. Klei krimpt bij droogte en zwelt bij nat weer, waardoor de fundering kan meebewegen. Veen klinkt in en kan oxideren als het droogvalt, wat tot bodemdaling leidt. Een bodem die onder de woning wisselt, kan ongelijke zetting veroorzaken. Lees meer over funderingsproblemen op klei en funderingsproblemen op veen.
Zetting
Elke woning zet na de bouw: de grond wordt onder het gewicht samengedrukt. Bij een fundering op staal is de woning daarbij direct afhankelijk van de bovenste grondlagen. Zetting die gelijkmatig verloopt en afneemt, is normaal. Ongelijke zetting is in de regel schadelijker dan gelijkmatige zetting.
Verzakking
Als de grond onder een deel van de fundering meer toegeeft dan onder een ander deel, kan dat deel verzakken. Dat kan komen door een droge periode op klei, door inklinking van veen, door een verandering in de grondwaterstand of door extra belasting na een verbouwing. Lees meer over verzakking van een woning.
Scheurvorming
Beweging van de fundering zie je vaak terug in het metselwerk. Diagonale of trapvormige scheuren kunnen wijzen op ongelijke zakking, maar scheuren hebben ook vaak een andere oorzaak, zoals krimp, temperatuurwerking of een roestende latei. Het patroon, de breedte en het verloop in de tijd zijn bepalend voor de beoordeling.
Leeftijd van de woning
Bij oudere woningen kan de fundering in de loop van de tijd zijn verzwakt, bijvoorbeeld doordat mortel is verweerd of doordat er vocht in het metselwerk is gekomen. Ook zijn de omstandigheden rond de woning vaak veranderd sinds de bouw. Dat betekent niet dat een oude fundering op staal slecht is; veel van deze funderingen functioneren al heel lang goed.
Wat is het verschil met een fundering op houten palen?
Bij een fundering op staal draagt de bovengrond de woning, terwijl houten palen het gewicht naar een diepere laag brengen. Een fundering op staal is daardoor gevoeliger voor het gedrag van de bovenste grondlagen, en houten palen vooral voor de grondwaterstand.
| Kenmerk | Fundering op staal | Houten paalfundering |
|---|---|---|
| Draagt op | De grond direct onder de fundering | Een diepere, draagkrachtige laag via palen |
| Gevoelig voor | Krimp, zwel en inklinking van de bovengrond | Droogstand van paalkoppen, paalrot |
| Rol van grondwater | Beïnvloedt het gedrag van klei en veen | Bepalend voor de conditie van het hout |
| Typische signalen | Scheuren en ongelijke zakking, soms seizoensgebonden | Geleidelijke zakking van een deel van de woning |
De tabel geeft een algemeen beeld; in de praktijk kan elk type ook andere signalen geven. Meer over het andere funderingstype lees je bij problemen met houten palen.
Hoe zit het met funderingen op staal in Friesland en Groningen?
In het werkgebied wisselt de ondergrond sterk, van zand op de Hondsrug tot zeeklei in het noorden en veen in delen van het binnenland. Hoe een fundering op staal zich gedraagt, kan daardoor per regio en zelfs per wijk verschillen.
In de provincie Groningen ligt in het zuiden de Hondsrug, een zandrug. De stad Groningen ligt aan de noordpunt daarvan: delen van de stad liggen op zand, lagere delen op klei en veen. Het risico kan daardoor per wijk verschillen. Het noorden van de provincie, het Hogeland, bestaat vooral uit zware zeeklei, en het oosten en zuidoosten rond Veendam was van oorsprong veen.
In Friesland bestaat het noorden en westen vooral uit zeeklei, bijvoorbeeld rond Franeker, Harlingen en Bolsward. Het midden en zuidoosten, richting Heerenveen en Drachten, kent grote veengebieden, en rond Drachten komen ook zandgronden voor. Voor een fundering op staal is die variatie belangrijk: dezelfde bouwwijze kan op de ene plek goed werken en op de andere gevoeliger zijn voor krimp, zwel of bodemdaling. Kijk voor je eigen regio op ons werkgebied.
Waarom kan inspectie van een fundering op staal belangrijk zijn?
Omdat een fundering op staal direct afhankelijk is van de bodem, kan een veranderde ondergrond of een verbouwing gevolgen hebben. Inspectie brengt in kaart of de woning gelijkmatig rust of dat er signalen van ongelijke zakking zijn.
Bij een fase 0 Quick Scan wordt eerst gekeken naar het archief en de bodem: het bouwjaar, beschikbare bouwtekeningen, het vermoedelijke funderingstype, de bodemopbouw, het grondwater en bodemdaling. Daarna volgt een visuele inspectie van gevels, metselwerk, scheuren en scheurpatronen, kozijnen, deuren, ramen, vloeren, scheefstand, de kruipruimte voor zover toegankelijk en zichtbare funderingsdelen. Bij een fundering op staal zijn de bovenkant van de fundering en het metselwerk daarboven in de kruipruimte soms deels te zien.
Je ontvangt normaal gesproken binnen 2 werkdagen na de inspectie een rapport met foto’s, een conclusie en advies. Dat advies kan zijn: geen directe aanleiding voor vervolg, monitoren, gericht aanvullend onderzoek of fase 1 met metingen. Fase 0 kost vanaf €350 inclusief btw; fase 1 kost vanaf €950 inclusief btw, afhankelijk van de woning.
Inspectie kan verstandig zijn bij
- Scheuren die groeien of zich herhalen
- Scheuren die met de seizoenen lijken mee te werken
- Een recente of geplande verbouwing met extra belasting
- Aankoop van een oudere woning met onbekende fundering
Wat een quickscan niet doet
- Geen constructieve berekening
- Geen vrijlegging van de fundering
- Geen herstelplan of herstelofferte
- Geen garantie
Als na fase 1 meer duidelijkheid nodig is, kan de fundering plaatselijk worden vrijgegraven in een inspectieput. Dat valt buiten fase 0 en fase 1. MV Funderingsscan voert zelf geen funderingsherstel uit, zodat het advies onafhankelijk blijft. Vraag een funderingsscan aan of stel je vraag via contact.