Zetting: Zetting is het samendrukken van de ondergrond onder de belasting van een gebouw, waardoor de woning zakt; dit gebeurt vooral in de eerste jaren na de bouw en is in principe een normaal verschijnsel.
Bekijk alle begrippenWat is zetting precies?
Zetting is de zakking van een gebouw doordat de grond eronder onder belasting wordt samengedrukt. Het is een natuurkundig gevolg van bouwen op grond en in principe een normaal verschijnsel.
Grond bestaat uit vaste deeltjes met daartussen water en lucht. Zodra er een woning op komt te staan, drukt het gewicht op die deeltjes. Water en lucht worden uit de poriën geperst, de deeltjes schuiven dichter tegen elkaar en de grondlaag wordt iets dunner, waardoor de woning meezakt.
Hoeveel en hoe snel een woning zet, hangt af van onder meer de grondsoort, het gewicht van het gebouw, de fundering en de grondwaterstand.
Waarom zet elke woning?
Elke woning voegt gewicht toe aan de ondergrond en geen enkele grondsoort is volkomen onsamendrukbaar. Daarom zet iedere woning, al is het soms zo weinig dat je er niets van merkt.
Bij een fundering op staal rust de woning direct op de ondiepe ondergrond; die wordt samengedrukt. Bij een paalfundering wordt het gewicht via palen naar een diepere, stevigere laag gebracht, maar ook daar rust het gewicht uiteindelijk op grond. Zetting is dus niet te voorkomen, alleen te beperken en te spreiden.
Wat is het verschil tussen primaire en langdurige zetting?
Primaire zetting ontstaat doordat water uit de grond wordt geperst en treedt vooral op tijdens en kort na de bouw. Langdurige zetting is een trage vervorming van de grond zelf die nog lang kan doorgaan, vooral in veen en klei.
Primaire zetting
Direct na het aanbrengen van de belasting wordt water uit de poriën geperst. In doorlatende grond zoals zand gaat dat relatief snel, in klei en veen trager. Het grootste deel van deze zetting vindt plaats in de eerste jaren na de bouw.
Langdurige zetting
Ook als het water grotendeels is weggeperst, kan de grondstructuur onder blijvende belasting langzaam verder vervormen. Dit wordt ook wel kruip of secundaire zetting genoemd en speelt vooral bij slappe, organische lagen.
In de praktijk lopen beide processen in elkaar over.
Wanneer is zetting een probleem?
Zetting wordt vooral een probleem als delen van een woning verschillend zakken. Gelijkmatige zetting veroorzaakt meestal weinig schade; ongelijke zetting kan de woning vervormen en leiden tot scheuren en scheefstand.
Zakt een woning overal ongeveer evenveel, dan beweegt het gebouw als geheel mee. Muren en vloeren behouden hun onderlinge verhouding en er ontstaan weinig spanningen.
Zakt het ene deel meer dan het andere, dan wordt de woning als het ware verwrongen. Metselwerk kan dat maar beperkt opvangen. Gevolgen kunnen scheuren, scheefstand en klemmende deuren of ramen zijn.
Bij ongelijke zetting zakken verschillende delen van een woning niet evenveel. Daardoor ontstaan spanningen in de constructie, wat schadelijker is dan een gelijkmatige zakking.
Lees meer over ongelijke zettingWat is het verschil tussen zetting, verzakking en een funderingsprobleem?
Zetting is de normale zakking door samendrukken van de grond. Verzakking is een zichtbare of meetbare zakking die groter of ongelijker is dan je zou verwachten. Een funderingsprobleem betekent dat de fundering haar werk niet meer goed doet.
De begrippen worden vaak door elkaar gebruikt, maar betekenen niet hetzelfde.
| Begrip | Wat het is | Wat het kan betekenen |
|---|---|---|
| Zetting | Samendrukken van de grond onder het gewicht van de woning | Normaal verschijnsel, vooral in de eerste jaren na de bouw |
| Ongelijke zetting | Delen van de woning zetten verschillend | Kan vervorming, scheuren en scheefstand geven |
| Verzakking | Zakking die zichtbaar of meetbaar opvalt, vaak ongelijk | Kan wijzen op een probleem in de bodem of de fundering |
| Funderingsprobleem | De fundering draagt de woning niet meer zoals bedoeld | Vraagt onderzoek en mogelijk herstel door een specialist |
Signalen van verzakking lees je bij verzakking van een woning; mogelijke oorzaken bij funderingsproblemen.
Hoe hangt zetting samen met veen, klei en zand?
Hoe sterk een woning zet, hangt sterk af van de grondsoort. Veen en klei zijn slapper en zetten meer en langer; zand is meestal stabieler.
- Veen bevat veel water en organisch materiaal. Het klinkt onder belasting in en kan bij droogvallen oxideren. Meer daarover in het artikel over de veenbodem.
- Klei is samendrukbaar en reageert op vocht: het krimpt bij droogte en zwelt bij nat weer. Zie ook de kleibodem.
- Zand laat water makkelijker door en zet daardoor vaak sneller en minder. Toch kan ook op zand ongelijke zakking ontstaan, zie de zandbodem.
Ook de grondwaterstand speelt mee; zie grondwater en fundering.
Hoe meet je of een woning nog zet?
Of een woning nog zet, blijkt pas uit herhaalde metingen over een langere periode. Eén meting laat alleen zien hoe de woning er op dat moment bij staat.
Met een lintvoegwaterpassing of hoogtemeting wordt vastgelegd hoe de woning nu ligt ten opzichte van een referentiepunt. Daaruit blijkt of delen lager liggen dan andere, maar niet of de beweging nog doorgaat. Daarvoor worden metingen na verloop van tijd herhaald en met elkaar vergeleken. Hoe dat in zijn werk gaat, lees je bij zettingsmeting.
Een hoogteverschil kan oud en stabiel zijn, of nog toenemen. Alleen metingen op verschillende momenten maken dat onderscheid.
Voorbeeld: een oudere woning met een scheve vensterbank
Een scheve vensterbank in een oudere woning kan het gevolg zijn van zetting die lang geleden heeft plaatsgevonden, maar ook van beweging die nog doorgaat. Zonder meting en onderzoek is dat niet te zeggen.
Stel: je woont in een vooroorlogse woning op een klei- en veenondergrond. Een vensterbank loopt merkbaar af en in de hoek van de woonkamer zit een oude, dichtgeschilderde scheur. Nieuwe klachten zijn er niet.
Dit kan passen bij zetting die lang geleden tot rust is gekomen, maar ook bij ongelijke zetting die langzaam doorgaat. Een vooronderzoek naar fundering, bodem en zichtbare signalen bepaalt of niets doen, monitoren of gericht meten het beste past.
Wanneer is onderzoek verstandig?
Onderzoek is verstandig als je twijfelt of de zakking van je woning nog normaal is, bijvoorbeeld bij nieuwe of groeiende scheuren, scheefstand of klemmende deuren, of als je een oudere woning wilt kopen.
- Er ontstaan nieuwe scheuren of bestaande scheuren lijken te groeien.
- Deuren of ramen gaan klemmen zonder duidelijke andere oorzaak.
- Je overweegt een oudere woning op slappe grond te kopen.
Een funderingsscan begint met fase 0: een niet-destructief vooronderzoek dat helpt bepalen of verder onderzoek nodig is. Twijfel je welke stap bij jouw situatie past? Neem dan contact op.