Scheurpatroon: De samenhang tussen meerdere scheuren in een woning, beoordeeld op richting, locatie, lengte, breedte en ontwikkeling in de tijd, om aanwijzingen te krijgen over mogelijke oorzaken en beweging van de woning.
Bekijk alle begrippenWaarom worden scheuren onderzocht?
Scheuren worden onderzocht omdat ze laten zien waar een woning spanning heeft opgevangen; de vorm en plaats van scheuren kunnen aanwijzingen geven over de oorzaak, waaronder mogelijk beweging van de fundering.
Metselwerk en stucwerk zijn stijf. Als een deel van een woning beweegt, krimpt of uitzet, zoekt de spanning de zwakste plek en ontstaat daar een scheur. Een scheur is dus een spoor van iets dat is gebeurd. Wat dat "iets" is, blijkt niet uit de scheur alleen.
Bij funderingsonderzoek zijn scheuren een van de belangrijkste zichtbare signalen. Ze worden tijdens de visuele funderingsinspectie vastgelegd en later naast metingen gelegd. Het doel is niet om elke scheur te verklaren, maar om te zien of er samenhang is die past bij ongelijke zakking, of juist bij een andere oorzaak.
Wat is het verschil tussen een enkele scheur en een scheurpatroon?
Een enkele scheur is één waarneming op één plek; een scheurpatroon is het geheel van scheuren dat samen een richting of een gebied aanwijst, en dat zegt doorgaans veel meer.
Een losse scheur boven een deur kan door krimp van stucwerk komen, door werking van een houten kozijn of door een latei die is gaan roesten. Zie je daarnaast aan dezelfde kant van de woning scheuren in de gevel, een deur die aanloopt en een vloer die naar die hoek afloopt, dan ontstaat een ander beeld. De scheuren vormen dan samen een patroon dat naar één deel van de woning wijst.
Een scheurpatroon is de samenhang tussen meerdere scheuren: waar ze zitten, hoe ze lopen en of ze samen naar één deel van de woning wijzen. Juist die samenhang maakt een scheur betekenisvol bij onderzoek.
Welke soorten scheuren zijn er?
Naar richting worden vooral horizontale, verticale, diagonale en trapsgewijze scheuren onderscheiden; elke richting kan verschillende oorzaken hebben en zegt pas iets in combinatie met andere signalen.
Horizontaal
Een horizontale scheur loopt evenwijdig aan de lagen metselwerk. Hij kan ontstaan door uitzetten en krimpen van materialen, door roestende ankers of lateien, of doordat een muur uitbuigt. Vaak vraagt dit eerder om bouwkundig dan om funderingsonderzoek, al hangt dat af van de plek.
Verticaal
Een verticale scheur loopt van boven naar beneden. Bij lange gevels kan krimp of temperatuurwerking een rol spelen, zeker als er geen dilatatievoegen zijn. Op de aansluiting van twee bouwdelen kan het ook gaan om delen die afzonderlijk bewegen.
Diagonaal
Een schuine scheur ontstaat vaak waar spanning schuin door een wand loopt, bijvoorbeeld vanuit de hoek van een raam. Diagonale scheuren worden bij funderingsonderzoek extra bekeken, omdat ze kunnen passen bij een deel van de woning dat lager is komen te liggen.
Trapsgewijs
Een trapsgewijze scheur volgt de voegen en springt als een trap om de stenen heen. Ook dit wijst op schuine spanning in het metselwerk. Het patroon kan passen bij ongelijke zakking, maar ook bij andere bewegingen of bij zwakke voegen.
De richting is een eerste aanwijzing, niet meer. Pas de combinatie met plaats, breedte en verloop in de tijd geeft een beter beeld. Meer specifiek over de buitenmuur lees je bij scheuren in de gevel en scheuren in metselwerk.
Probeer het zelf: klik op een scheur
In deze educatieve illustratie klik je op acht soorten scheuren in een gevel en lees je per scheur waar een onderzoeker op let. Daaronder vergelijk je vijf veelvoorkomende scheurpatronen.
Op de pagina funderingsmetingen uitgelegd vind je daarnaast een scheuranalyse-keuzehulp en de bijbehorende metingen.
Klik op een scheur en lees waar een onderzoeker op let
In deze gevel zijn acht soorten scheuren getekend. Klik of tik op een scheur (of gebruik Tab en Enter) voor uitleg.
Een scheur betekent niet automatisch dat er een funderingsprobleem is. Mogelijke oorzaken zijn onder andere werking van materialen, droog- of krimpscheuren, zetting, ongelijke belasting, constructieve beweging en funderingsgerelateerde beweging.
Verticale scheur
Een verticale scheur loopt (vrijwel) recht van boven naar beneden. Zo'n scheur ontstaat vaak op plekken waar materialen werken door temperatuur of krimp, bijvoorbeeld in lange gevels zonder dilatatie, maar kan ook wijzen op een plaatselijk verschil in zakking.
Horizontale scheur
Een horizontale scheur volgt meestal een voeg. Mogelijke oorzaken zijn onder meer uitzetting van het metselwerk, roestend ijzerwerk of een verschil in belasting. Juist bij horizontale scheuren kijkt een onderzoeker naar de lengte en of de gevel op die plek uitbuigt.
Diagonale scheur
Een diagonale scheur kan verschillende oorzaken hebben. De richting, locatie, breedte, ouderdom en ontwikkeling van de scheur zijn belangrijk bij de beoordeling. Diagonale scheuren die naar een hoek van de woning wijzen, kunnen passen bij ongelijke zetting – maar dat is pas vast te stellen in samenhang met andere waarnemingen.
Trapvormige scheur in het metselwerk
Een trapvormige scheur loopt langs de stoot- en lintvoegen, als een trap door het metselwerk. Dit patroon wordt vaak in verband gebracht met beweging in de constructie, zoals ongelijke zetting, maar kan ook ontstaan door krimp of werking rond openingen.
Scheur vanuit een raamhoek
Hoeken van ramen en deuren zijn zwakke plekken in het metselwerk: daar komen spanningen samen. Een scheur die vanuit een hoek schuin wegloopt kan door werking van materialen of door vervorming van de gevel ontstaan.
Scheur boven een kozijn
Een scheur direct boven een kozijn wijst vaak op de constructie boven de opening, zoals een latei of rollaag. Een roestende stalen latei kan het metselwerk omhoog drukken; ook doorbuiging speelt mee. Een funderingsprobleem is daarbij één van de mogelijke, maar niet de enige verklaring.
Bredere scheur onderin de gevel
Een bredere scheur onderin de gevel, vlak boven het maaiveld, krijgt in een onderzoek extra aandacht omdat ze dicht bij de fundering ligt. Toch kan ook hier een andere oorzaak spelen, zoals vocht, vorst of een aanbouw met een eigen fundering.
Meerdere parallelle scheuren
Meerdere scheuren in dezelfde richting dicht bij elkaar vormen samen een patroon. Een onderzoeker kijkt dan niet naar één scheur, maar naar het geheel: waar ligt het patroon, in welke richting lopen de scheuren en worden ze breder.
Vijf patronen en hoe een onderzoeker ze bekijkt
Losse scheur
Eén enkele scheur, zonder andere signalen in de buurt.
Mogelijke oorzaken
- krimp of droging van metselwerk of pleisterwerk
- temperatuurwerking
- een plaatselijke spanning, bijvoorbeeld rond een opening
Waar een onderzoeker op let
Breedte, lengte, of de scheur oud of nieuw is en of ze groeit. Een losse, stabiele haarscheur is vaak onschuldig.
Mogelijk relevante vervolgstap
De scheur een tijd volgen; meestal is meten niet direct nodig.
Meerdere scheuren
Verschillende scheuren verspreid over de gevel of de woning.
Mogelijke oorzaken
- ongelijke zetting
- werking van een grote gevel zonder dilatatie
- een combinatie van oorzaken
Waar een onderzoeker op let
Of de scheuren samen een richting of zone aanwijzen, en of er ook scheefstand of klemmende deuren zijn.
Mogelijk relevante vervolgstap
Een Quick Scan (fase 0); bij een duidelijk patroon eventueel een lintvoegwaterpassing.
Trapvormig patroon
Scheuren die trapsgewijs langs de voegen door het metselwerk lopen.
Mogelijke oorzaken
- ongelijke zetting van een deel van de gevel
- vervorming van de constructie
- krimp rond openingen
Waar een onderzoeker op let
De richting van de trap: wijst die naar een hoek of naar het midden van de gevel? En is het patroon aan beide zijden van de woning zichtbaar?
Mogelijk relevante vervolgstap
Een lintvoegwaterpassing om hoogteverschillen in dezelfde gevel te vergelijken.
Gevelscheuren rond kozijnen
Scheuren die vanuit hoeken van ramen en deuren of direct boven kozijnen ontstaan.
Mogelijke oorzaken
- een roestende stalen latei
- doorbuiging boven een opening
- spanningsconcentratie in hoeken
- vervorming van de gevel
Waar een onderzoeker op let
Of het om één opening gaat of om meerdere, en of kozijnen ook klemmen of scheef staan.
Mogelijk relevante vervolgstap
Inspectie van lateien en kozijnen; bij scheefstand een loodmeting.
Verticale scheuren
Rechte scheuren van boven naar beneden.
Mogelijke oorzaken
- uitzetting en krimp in lange gevels
- een overgang tussen twee bouwdelen
- een plaatselijk verschil in zakking
Waar een onderzoeker op let
Of de scheur boven breder is dan onder (of andersom) en of hij op de aansluiting van een aanbouw ligt.
Mogelijk relevante vervolgstap
Bij een aanbouw: lees scheuren bij een aanbouw; bij twijfel een quickscan fundering.
Wat betekenen scheuren bij kozijnen?
Scheuren bij kozijnen ontstaan vaak bij de hoeken van ramen en deuren, omdat daar spanning samenkomt; oorzaken kunnen een roestende latei, werking van het kozijn of ongelijke beweging van de muur zijn.
Een gevelopening is een verzwakking in de muur. Boven het kozijn draagt een latei het metselwerk; als die roest, zet hij uit en kan hij het metselwerk erboven omhoog duwen. Dat geeft vaak horizontale scheuren net boven het raam. Diagonale scheuren die vanuit een hoek van het kozijn schuin weglopen, kunnen ook wijzen op beweging van de muur zelf.
Bij onderzoek wordt gekeken of scheuren bij meerdere kozijnen aan dezelfde kant zitten en of ze in dezelfde richting lopen. Meer hierover lees je in scheuren boven kozijnen.
Hoe lees je scheuren in metselwerk?
Scheuren in metselwerk lees je door te kijken of ze door de stenen of door de voegen lopen, in welke richting ze gaan en of ze aan één kant breder zijn dan aan de andere.
Een scheur die netjes de voegen volgt, gaat de weg van de minste weerstand. Een scheur die dwars door stenen loopt, wijst erop dat de spanning groter was dan de voegen konden opnemen, of dat de voegen relatief sterk zijn. Daarnaast is het verloop van breed naar smal waardevol: de breedste kant kan aangeven waar de beweging het grootst was.
Ook eerder herstel vertelt iets. Is een scheur al eens dichtgezet en opnieuw opengegaan, dan is dat een aanwijzing dat de oorzaak nog actief kan zijn. Bij herstelde voegen in een andere kleur is dat vaak goed te zien.
Waarom ontstaan scheuren bij aanbouwen?
Scheuren bij aanbouwen ontstaan vaak op de aansluiting met het hoofdgebouw, omdat een aanbouw meestal een eigen, vaak ondiepere fundering heeft en daardoor anders kan bewegen.
Een uitbouw, serre of bijkeuken is vaak later gebouwd, soms met een andere funderingswijze dan het oorspronkelijke huis. Als de twee delen stijf aan elkaar zijn verbonden, komt de spanning op de naad terecht. Een scheur op die plek betekent dus niet automatisch dat de fundering van het hoofdgebouw een probleem heeft.
Bij onderzoek wordt gekeken of de scheur zich beperkt tot de aansluiting of doorloopt in het hoofdgebouw, en of de vloer bij de overgang een sprong maakt. Lees verder bij scheuren bij een aanbouw.
Wat is het verschil tussen scheuren binnen en buiten?
Scheuren aan de buitenkant zitten vaak in dragend metselwerk, terwijl scheuren binnen ook in stucwerk, plafonds en lichte wanden voorkomen, waar ze vaker door krimp of werking ontstaan.
Buiten
- Scheuren in gevelmetselwerk en voegen
- Scheuren rond ramen, deuren en lateien
- Scheuren op de aansluiting met een aanbouw
- Scheuren in plinten of trasraam onderaan de gevel
Binnen
- Scheuren in stucwerk en plafonds
- Scheuren in de hoeken van wanden
- Scheuren boven binnendeuren
- Scheuren in tegelwerk en vloeren
Het interessantste is de vergelijking. Een scheur die buiten in de gevel zit en binnen op dezelfde plek terugkomt, loopt mogelijk door de hele muur. Dat weegt anders dan een haarscheur in het plafond die nergens anders een tegenhanger heeft.
Op welke kenmerken wordt een scheur beoordeeld?
Een scheur wordt beoordeeld op breedte, richting, locatie, lengte en ontwikkeling in de tijd; vooral de combinatie van deze kenmerken en die met andere scheuren is bepalend.
- Breedte
- Hoe wijd de scheur openstaat en of dat over de lengte verschilt. Een scheur die aan één kant breder is, kan de richting van de beweging aangeven.
- Richting
- Horizontaal, verticaal, diagonaal of trapsgewijs. De richting geeft een eerste aanwijzing over de spanning die de scheur heeft veroorzaakt.
- Locatie
- Waar de scheur zit: bij een hoek, kozijn, aansluiting of midden in een wand, en aan welke kant van de woning.
- Lengte
- Hoe ver de scheur doorloopt, en of hij over meerdere lagen of verdiepingen gaat.
- Ontwikkeling in de tijd
- Of de scheur groeit, gelijk blijft of na herstel terugkomt. Dat blijkt alleen uit herhaald vastleggen.
Bij deze beoordeling worden geen vaste grenswaarden toegepast die voor elke woning gelden. Hoe een scheur moet worden gewogen, hangt af van het materiaal, de constructie en de andere signalen.
Betekent een scheur altijd funderingsschade?
Nee, één scheur betekent nooit automatisch funderingsschade; veel scheuren ontstaan door krimp, temperatuur, roestende lateien, houtwerking of vocht.
Materialen werken voortdurend door wisselingen in temperatuur en vocht. Nieuwe pleisterlagen krimpen, houten balken bewegen en lateien kunnen roesten. Daardoor hebben bijna alle woningen wel ergens een scheur. Pas als scheuren samen een patroon vormen dat aansluit bij andere signalen, wordt een verband met de fundering waarschijnlijker. Ook dan blijft onderzoek ter plaatse nodig.
Het overzicht hieronder laat zien hoe breed de mogelijke oorzaken zijn. De fundering is er steeds één van, nooit de enige. Lees ook funderingsproblemen herkennen voor de samenhang met andere signalen.
| Signaal | Mogelijke oorzaken | Nader onderzoek |
|---|---|---|
| Haarscheuren in stucwerk of plafond | Krimp van pleisterwerk, werking van houten balklaag, naden tussen platen, temperatuurwisselingen | Vastleggen en na enkele maanden vergelijken; meestal geen funderingsonderzoek nodig zonder andere signalen |
| Horizontale scheur boven een raam | Roestende latei, uitzetten van materialen, ongelijke beweging van de muur | Bouwkundige beoordeling van latei en metselwerk; bij meerdere signalen een visuele funderingsinspectie |
| Diagonale of trapsgewijze scheur vanuit een hoek | Ongelijke zakking van een deel van de woning, zwakke voegen, spanning rond gevelopeningen, eerdere verbouwing | Fase 0 met visuele inspectie; bij aanleiding metingen zoals lintvoegwaterpassing in fase 1 |
| Verticale scheur in een lange gevel | Krimp en temperatuurwerking, ontbrekende dilatatie, delen die afzonderlijk bewegen | Beoordelen op locatie en verloop; monitoren of de scheur verandert |
| Scheur op de aansluiting van een aanbouw | Verschil in funderingswijze tussen aanbouw en hoofdgebouw, zetting van de aanbouw, stijve verbinding tussen bouwdelen | Kijken of de scheur doorloopt in het hoofdgebouw; eventueel vloerveldwaterpassing bij de overgang |
| Scheur die na herstel terugkomt | Nog actieve beweging, onjuist herstel, aanhoudende werking door vocht of temperatuur | Scheurmeting en monitoring over langere tijd; afhankelijk van het patroon fase 1 |
| Scheuren samen met klemmende deuren en scheve vloer | Ongelijke zakking, vervorming van de vloer zelf, werking van kozijnen en hout | Fase 0 en zo nodig fase 1 met waterpassingen en loodmeting |
Hoe worden scheuren tijdens funderingsonderzoek vastgelegd?
Tijdens funderingsonderzoek worden scheuren vastgelegd met hun locatie op een plattegrond of gevelschets, hun richting, lengte en breedte, en met foto's met een maatstok of liniaal erbij.
- In kaart brengenElke scheur krijgt een plek op een plattegrond of gevelaanzicht, zodat zichtbaar wordt of scheuren samen een gebied aanwijzen.
- BeschrijvenRichting, lengte, breedte en het verloop van breed naar smal worden genoteerd, net als eventueel eerder herstel.
- FotograferenVan elke relevante scheur worden foto's gemaakt, met een maatstok of liniaal in beeld voor de schaal.
- Koppelen aan metingenIn fase 1 wordt het scheurpatroon naast de waterpassingen en loodmetingen gelegd.
In fase 0 gebeurt dit als onderdeel van de visuele inspectie. In fase 1 wordt het scheurpatroon gedetailleerder vastgelegd en geduid. Voor het precies meten van één scheur over langere tijd is er de scheurmeting.
Hoe worden foto's van scheuren gebruikt?
Foto's leggen de toestand van een scheur op een bepaald moment vast, zodat die later kan worden vergeleken en zodat het rapport laat zien waar de conclusies op zijn gebaseerd.
Een goede foto toont zowel het overzicht, waar zit de scheur in de gevel, als het detail met een maatstok ernaast. Zo kan iemand die het rapport later leest, zoals een koper, taxateur of herstelspecialist, zien wat er is waargenomen. Foto's uit verschillende jaren laten bovendien zien of een scheur is veranderd.
Fotografeer een scheur met een liniaal of meetlint ernaast en noteer de datum. Herhaal dat na enkele maanden vanaf dezelfde plek. Zo zie je of de scheur verandert. Meer tips staan bij scheuren monitoren.
Wanneer is aanvullend onderzoek verstandig?
Aanvullend onderzoek is verstandig als scheuren groeien of terugkomen, als ze samen een patroon vormen, of als ze samengaan met andere signalen zoals scheefstand, klemmende deuren of een hellende vloer.
- Een scheur wordt zichtbaar breder of langer.
- Een eerder herstelde scheur is opnieuw opengegaan.
- Er lopen meerdere schuine of trapsgewijze scheuren aan dezelfde kant van de woning.
- Deuren of ramen zijn gaan klemmen in dezelfde periode.
- Je ziet of voelt dat de vloer naar één kant afloopt.
- Je overweegt een oudere woning te kopen en wilt weten hoe groot het funderingsrisico lijkt.
Herken je meerdere punten, dan kan een quickscan fundering een logische eerste stap zijn. Wil je eerst meer weten over de samenhang met verzakking van de woning, lees dan dat artikel. Uit fase 0 volgt of monitoren volstaat, of dat metingen in fase 1 zinvol zijn.
Scheuren laten beoordelen?
Twijfel je over scheuren in je woning, laat ze dan beoordelen in samenhang met de rest van de woning; een funderingsscan is daarvoor de eerste stap.
MV Funderingsscan onderzoekt woningen in heel Friesland en Groningen en voert zelf geen funderingsherstel uit. Daardoor is het advies onafhankelijk. Een funderingsscan in fase 0 kost vanaf €350 inclusief btw en het rapport ontvang je normaal gesproken binnen 2 werkdagen na de inspectie.
Bekijk de funderingsscan of stel je vraag als je twijfelt welke stap bij jouw situatie past.