Funderingsproblemen: signalen, oorzaken en wat je kunt doen

Wat zijn funderingsproblemen?

Van funderingsproblemen spreek je als de fundering of de grond eronder de woning niet meer gelijkmatig ondersteunt, waardoor delen van het huis ongelijk gaan zakken of vervormen. Dat kan langzaam gaan en is van buitenaf niet altijd te zien.

Een fundering heeft één taak: het gewicht van de woning gelijkmatig overbrengen op een draagkrachtige ondergrond. Zolang dat goed gaat, merk je er als bewoner niets van. Pas wanneer een deel van de woning anders gaat bewegen dan de rest, ontstaan spanningen in muren, vloeren en kozijnen. Die spanningen zoeken een uitweg, bijvoorbeeld in de vorm van scheuren of vervorming.

Het woord funderingsprobleem wordt in de praktijk breed gebruikt. Soms gaat het om de fundering zelf, zoals aangetaste houten palen of een gemetselde voet die is verzwakt. Soms ligt de oorzaak in de bodem: grond die inklinkt, krimpt of door een lagere grondwaterstand anders gaat reageren. En soms is er sprake van een combinatie, waarbij een fundering die decennialang prima functioneerde door veranderde omstandigheden toch gaat bewegen.

Belangrijk om te weten: niet iedere beweging is een probleem. Vrijwel elke woning zet in de eerste jaren na de bouw een beetje. Dat heet zetting en is normaal. Pas als die zetting ongelijk verloopt, doorgaat of tot schade leidt, kan er reden zijn om beter te kijken. Ongelijke zetting is daarbij in de regel schadelijker dan een woning die als geheel iets zakt.

Zetting

Het normale samendrukken van de grond onder het gewicht van een gebouw, vooral in de periode na de bouw.

Ongelijke zetting of verzakking

Delen van de woning zakken in verschillende mate. Dat kan spanningen en schade veroorzaken en wijst mogelijk op een probleem.

Funderingsschade

Aantasting of verzwakking van de fundering zelf, bijvoorbeeld door paalrot of een verzwakte gemetselde voet. Dit is alleen vast te stellen met onderzoek.

Betekent iedere scheur of klemmende deur funderingsschade?

Nee. Veel scheuren, klemmende deuren en kleine vervormingen hebben een onschuldige of bouwkundige oorzaak, zoals krimp, temperatuurwerking, vocht of roestende lateien. Alleen onderzoek ter plaatse kan uitwijzen of de fundering een rol speelt.

Wie een scheur in de gevel ontdekt, denkt al snel aan de fundering. Begrijpelijk, want funderingsherstel kan tienduizenden euro's kosten. Toch is dat lang niet altijd terecht. Een woning bestaat uit materialen die allemaal op hun eigen manier reageren op warmte, kou, vocht en belasting. Daardoor ontstaan in vrijwel elk huis vroeg of laat kleine scheurtjes en vervormingen.

Een paar veelvoorkomende oorzaken die niets met de fundering te maken hebben:

• Krimp van materialen: metselwerk, pleisterwerk en beton krimpen bij het uitdrogen. Dat geeft vaak fijne scheurtjes.
• Temperatuurwerking: lange gevels zetten uit en krimpen met de seizoenen. Zonder dilatatievoegen kan dat scheuren veroorzaken.
• Roestende lateien: een stalen latei boven een raam of deur zet uit als hij roest en kan het metselwerk erboven omhoog drukken.
• Houtwerking en vocht: houten kozijnen en deuren zwellen bij vochtig weer en krimpen bij droogte.
• Slecht afgestelde deuren of scharnieren: een deur die klemt, is vaak simpelweg uitgezakt of verkeerd afgesteld.
• Een aanbouw met een eigen fundering: aanbouwen hebben vaak een ondiepere fundering, waardoor er op de aansluiting een scheur kan ontstaan zonder dat het hoofdgebouw beweegt.

Tegelijk is het geen reden om signalen te negeren. Het verschil zit meestal in de combinatie, het patroon en het verloop in de tijd. Eén fijne scheur die al jaren hetzelfde is, betekent iets anders dan meerdere scheuren die groeien terwijl ook de deuren gaan klemmen. Bij een beoordeling wordt daarom naar het geheel gekeken, niet naar één losse klacht.

Welke combinaties van signalen geven aanleiding tot onderzoek?

Vooral meerdere signalen tegelijk, zoals scheuren die groeien in combinatie met klemmende deuren of scheefstand, kunnen aanleiding zijn om de fundering te laten onderzoeken. Losse, stabiele klachten zijn vaak minder zorgwekkend.

In de tabel hieronder zie je een aantal herkenbare situaties. Lees de middelste kolom als een mogelijke verklaring, niet als een conclusie. Dezelfde combinatie kan in de ene woning onschuldig zijn en in de andere een eerste teken van ongelijke zakking. Het bouwjaar, het funderingstype en de bodem bepalen mede hoe je een signaal moet wegen.

Merk je dat je in een van de onderste rijen terechtkomt, of twijfel je tussen twee situaties? Dan kan het verstandig zijn om een specialist te laten kijken. Bij twijfel over welke stap past, kun je ook altijd eerst contact opnemen met een vraag.

Wat zijn mogelijke oorzaken van funderingsproblemen?

Funderingsproblemen ontstaan meestal door een samenspel van bodem, grondwater, funderingstype en belasting. Een slappe ondergrond, een dalende grondwaterstand of een zware verbouwing kan het evenwicht van een fundering verstoren.

Zelden is er één enkele oorzaak aan te wijzen. Meestal gaat het om een combinatie van factoren die in de loop van jaren of decennia op elkaar inwerken. Hieronder de vier belangrijkste.

Daarnaast spelen ook omgevingsfactoren mee. Denk aan bodemdaling in veenweidegebieden, aan de gevolgen van de gaswinning in delen van Groningen, of aan werkzaamheden in de directe omgeving. Meer achtergrond vind je in onze kennisbank over bodemdaling en grondwater en fundering.

Welke signalen en funderingssituaties kun je verder uitzoeken?

Per signaal en per funderings- of bodemtype hebben we een uitgebreide gids geschreven. Kies hieronder het onderwerp dat bij jouw situatie past.

Signalen die je zelf kunt zien

Funderingstype en bodem

Spelen funderingsproblemen in Friesland en Groningen?

Ja, in beide provincies komen bodemsoorten voor die gevoelig kunnen zijn, zoals zeeklei in het noorden en grote veengebieden in delen van het binnenland. Dat betekent niet dat iedere woning daar een probleem heeft.

Friesland en Groningen kennen een gevarieerde ondergrond. In het noorden en westen van Friesland, bijvoorbeeld rond Franeker, Harlingen en Bolsward, bestaat de bodem vooral uit zeeklei. Het midden en zuidoosten, richting Heerenveen en Drachten, kent grote veengebieden. Het waterschap Wetterskip Fryslân beheert daar het waterpeil, en in het veenweidegebied is sprake van bodemdaling. Rond Harlingen speelt daarnaast bodemdaling door zoutwinning.

In de provincie Groningen is het noorden, het Hogeland, vooral zware zeeklei. Het oosten en zuidoosten, de Veenkoloniën rond Veendam, bestond van oorsprong uit veen. In het zuiden ligt de Hondsrug, een zandrug. Daarnaast hebben de gevolgen van de gaswinning, zoals aardbevingen en bodemdaling, invloed gehad; de gaswinning uit het Groningenveld is beëindigd, maar schadeafhandeling en versterking lopen nog. Let op: schade door gaswinning meld je bij het Instituut Mijnbouwschade Groningen (IMG). Een funderingsscan is geen schademelding.

Wil je meer weten over jouw regio? Bekijk dan funderingsonderzoek in Friesland of funderingsonderzoek in Groningen.

Wat kun je doen als je funderingsproblemen vermoedt?

Begin met vastleggen: foto’s met datum en een liniaal naast scheuren. Twijfel je of zie je meerdere signalen tegelijk, dan geeft een fase 0 Quick Scan een onafhankelijke eerste beoordeling van de woning.

1. Leg vast wat je zietMaak foto’s van scheuren met een liniaal of meetlint ernaast en noteer de datum. Herhaal dat na enkele maanden.
2. Sluit eenvoudige oorzaken uitControleer of een klemmende deur niet gewoon uitgezakt is en of een scheur niet samenhangt met een aanbouw of een roestende latei.
3. Doe de online checkMet de funderingscheck krijg je een eerste indruk of onderzoek zinvol kan zijn.
4. Laat een Quick Scan uitvoerenBij twijfel of meerdere signalen kan een fase 0-onderzoek meer duidelijkheid geven: archief- en bodemonderzoek, een visuele inspectie en een rapport met advies.
5. Volg het advies opDat kan zijn: geen aanleiding voor vervolg, monitoren, aanvullend onderzoek of fase 1 met metingen.

Weet je wat je wilt? Dan kun je direct een funderingsscan aanvragen. Benieuwd naar de kosten van de verschillende fasen? Kijk op de pagina met prijzen.

Specifiek voor wie al in de woning woont: funderingsonderzoek voor woningeigenaren.