Wat is grondwater?
Grondwater is het water dat de ruimtes tussen de gronddeeltjes vult onder een bepaald niveau, de grondwaterspiegel; die spiegel stijgt en daalt met regen, droogte en waterbeheer.
Boven de grondwaterspiegel is de grond vochtig maar bevat hij ook lucht. Daaronder is hij verzadigd met water. De hoogte van die spiegel wisselt per seizoen: in de winter staat hij meestal hoger dan aan het eind van de zomer. Daarnaast wordt het oppervlaktewater in veel gebieden kunstmatig op peil gehouden door het waterschap, wat ook doorwerkt in het grondwater.
Waarom is grondwater belangrijk voor houten palen?
Onder water krijgen schimmels weinig kans omdat er nauwelijks zuurstof is; komen houten paalkoppen boven het grondwater, dan kunnen schimmels het hout aantasten (paalrot).
Houten paalfunderingen zijn gebouwd in de verwachting dat het hout altijd nat blijft. Zolang dat zo is, is het risico op schimmelaantasting klein. Bij een structureel lagere grondwaterstand kan het bovenste deel van de paal, juist waar de draagconstructie aansluit, droog komen te staan. Dat vergroot de kans op paalrot. Daarnaast kan bacteriële aantasting optreden, juist onder water en over de hele lengte van de paal; grenen is daar gevoeliger voor dan vuren. Een hoge grondwaterstand is dus geen garantie. De opbouw van zo'n fundering wordt uitgelegd in houten paalfundering.
Wat doet grondwater met de bodem zelf?
Een dalende grondwaterstand kan veen laten oxideren en klei laten krimpen, waardoor de bodem daalt; een fundering op staal beweegt daar direct mee.
| Bodem | Effect van lager grondwater |
|---|---|
| Veen | Kan oxideren en inklinken, waardoor het maaiveld daalt |
| Klei | Kan krimpen bij uitdroging en weer zwellen bij nat weer |
| Zand | Is meestal stabieler en reageert minder sterk |
Meer over de bodemsoorten lees je in veenbodem en kleibodem.
Welke rol spelen peilbeheer en droogte?
Het waterschap bepaalt het peil van het oppervlaktewater en daarmee mede de grondwaterstand; langdurige droogte kan het grondwater daarnaast tijdelijk extra laten dalen.
In Friesland voert Wetterskip Fryslân het peilbeheer uit. In veenweidegebieden is dat een afweging tussen landbouw, natuur, bodemdaling en bebouwing. Daarnaast kunnen lokale ingrepen meespelen, zoals drainage, bemaling bij bouwprojecten of verharding waardoor minder regenwater in de grond trekt. Na droge zomers is er meer aandacht gekomen voor de effecten daarvan op funderingen.
Overleg voordat je zelf drainage aanlegt of je tuin verlaagt. Bij een oudere woning op houten palen kan het afvoeren van grondwater rond de woning ongewenste gevolgen hebben.
Voorbeeld: bemaling bij werkzaamheden in de straat
In dit voorbeeld wordt tijdelijk grondwater weggepompt voor werkzaamheden, wat voor een eigenaar van een oudere woning reden is om alert te zijn.
In een straat met vooroorlogse woningen wordt het riool vervangen. Om droog te kunnen werken, wordt het grondwater tijdelijk verlaagd. Een eigenaar vraagt zich af of dat gevolgen heeft voor zijn fundering. Het antwoord hangt onder meer af van het funderingstype, de duur van de verlaging en de bodem. Het is in zo'n situatie verstandig de staat van de woning vooraf vast te leggen met foto's, zodat eventuele veranderingen later te herkennen zijn.
Wat kun je zelf doen?
Je kunt zelf vooral voorkomen dat je rond de woning extra grondwater afvoert, signalen bijhouden en bij werkzaamheden in de buurt de staat van je woning vooraf vastleggen.
Terughoudend met drainage
Laat je adviseren voordat je drainage aanlegt rond een oudere woning, zeker bij een vermoedelijke houten paalfundering.
Regenwater in de grond
Minder verharding in de tuin laat meer regenwater in de bodem trekken in plaats van het via het riool af te voeren.
Vastleggen
Maak foto's van scheuren en bijzonderheden met datum, vooral voor en na droge periodes of werkzaamheden.
Wanneer is onderzoek verstandig?
Onderzoek is verstandig bij een oudere woning met een vermoedelijke houten paalfundering in een gebied met dalend grondwater, na langdurige droogte met nieuwe scheuren, of bij aankoop van zo'n woning.
In het bodemonderzoek van fase 0 wordt de grondwatersituatie rond je woning betrokken. De gids problemen met houten palen gaat dieper in op wat er kan misgaan. Wil je direct verder, vraag dan een funderingsscan aan.