Veenbodem: wat is veen en waarom is het belangrijk voor bouwen?

Wat is veen?

Veen is een organische grondsoort, ontstaan uit plantenresten die in een nat, zuurstofarm milieu bewaard zijn gebleven; het bestaat voor een groot deel uit water.

Waar het lange tijd nat was, zoals in moerassen en langs meren, stierven planten af zonder goed te verteren. Laag op laag vormde zich zo veen. In Noord-Nederland komen grote veengebieden voor, die deels in vroegere eeuwen zijn afgegraven voor brandstof. Waar veen nog in de ondergrond zit, bepaalt het mede hoe stevig de bodem is.

Waarom is veen lastig om op te bouwen?

Veen is slap en samendrukbaar: onder het gewicht van een gebouw of ophoging wordt het water eruit geperst en klinkt het in, en bij droogvallen kan het oxideren en verdwijnen.

Vooral dat laatste is van belang: gelijkmatige zakking is minder schadelijk dan ongelijke zakking. Een woning die aan de ene kant op dikker veen staat dan aan de andere, kan scheef gaan zakken.

Wat betekent veen voor funderingen?

Op veen worden woningen meestal op palen gebouwd; bij oudere woningen zijn dat vaak houten palen, die gevoelig zijn voor een dalende grondwaterstand, terwijl een fundering op staal op veen extra gevoelig is voor zakking.

Bij een paalfundering gaat het gewicht door de veenlaag heen naar diepere lagen. De omliggende grond kan dan wel zakken, terwijl de woning blijft staan; dat zie je soms aan tuinen of stoepen die lager komen te liggen dan de woning. Bij houten palen speelt daarnaast de grondwaterstand een grote rol. De uitgebreide gids funderingsproblemen op veen gaat daar verder op in.

Waar komt veen voor in Friesland en Groningen?

In Friesland liggen grote veengebieden in het midden en zuidoosten, richting Heerenveen en Drachten; in Groningen zijn het oosten en zuidoosten, de Veenkoloniën rond Veendam, van oorsprong veengebied.

Heerenveen is in de 16e eeuw ontstaan als veenkolonie en Drachten ontwikkelde zich mede door vervening in de 17e eeuw. Het Friese veenweidegebied kent bodemdaling, en het peil wordt er beheerd door het waterschap. Hoeveel veen er onder een specifieke woning zit, verschilt per plek. Lees meer in funderingsproblemen in Friesland.

Voorbeeld: de tuin zakt, het huis niet

In dit voorbeeld zakt de tuin rond een woning op palen langzaam weg, wat iets zegt over de bodem maar niet direct over de fundering zelf.

Een eigenaar in een veengebied merkt dat de tuin en het pad naar de voordeur in de loop der jaren lager zijn komen te liggen dan de drempel. De woning zelf vertoont nauwelijks scheuren. Dat past bij een woning op palen, terwijl de veenlaag eromheen inklinkt. De vraag die blijft, is hoe het met de grondwaterstand rond de paalkoppen staat. Dat is een punt om mee te nemen in een onderzoek.

Wat kun je zelf doen als je op veen woont?

Je kunt zelf vooral alert zijn: let op veranderingen rond je woning, voorkom onnodige drainage en houd signalen zoals scheuren en klemmende deuren bij.

• Let op verzakkende bestrating, tuinen of opritten rond de woning
• Wees terughoudend met het aanleggen van drainage of het verlagen van de tuin zonder advies
• Houd scheuren bij met foto's en datum
• Vraag bij de buren na of zij veranderingen merken

Het grondwaterpeil wordt in veengebieden door het waterschap beheerd; als eigenaar heb je daar zelf weinig invloed op. Wel kun je voorkomen dat je plaatselijk extra water afvoert rond je woning.

Wanneer is onderzoek verstandig?

Onderzoek is verstandig als je een oudere woning koopt in een veengebied, als je merkt dat de grond rond je woning zakt of als er scheuren, scheefstand of klemmende deuren ontstaan.

In het bodemonderzoek van fase 0 worden bodemopbouw, grondwater en bodemdaling rond je woning in kaart gebracht. Lees ook over bodemdaling of vraag een funderingsscan aan.