Waarom spelen funderingsproblemen in Friesland?
In Friesland bestaat de ondergrond grotendeels uit klei en veen, grondsoorten die gevoelig zijn voor krimp, zwel, inklinking en oxidatie; samen met oudere funderingstypes kan dat tot problemen leiden.
Een groot deel van de Friese woningvoorraad is gebouwd vóór circa 1970, toen houten palen en funderingen op staal gebruikelijk waren. Die funderingen zijn gevoelig voor veranderingen in de bodem en de grondwaterstand. Dat betekent niet dat oudere woningen in Friesland problemen hebben, wel dat het loont om de combinatie van bouwjaar, funderingstype en bodem te kennen.
Welke bodems komen in Friesland voor?
Het noorden en westen bestaan vooral uit zeeklei, onder meer rond Franeker, Harlingen en Bolsward; het midden en zuidoosten, richting Heerenveen en Drachten, kennen grote veengebieden.
Kleigebied
In het noorden en westen ligt vooral zeeklei. Klei krimpt bij droogte en zwelt bij nat weer, wat vooral bij ondiepe funderingen merkbaar kan zijn. Lees meer in kleibodem.
Veengebied
In het midden en zuidoosten liggen grote veengebieden. Heerenveen ontstond als veenkolonie in de 16e eeuw en Drachten ontwikkelde zich mede door vervening. Veen klinkt in en oxideert bij droogvallen. Lees meer in veenbodem.
Overgangen
Rond plaatsen als Sneek komen klei en veen beide voor. Ook rond Drachten liggen naast veen zandgronden. Juist op overgangen kan de bodem op korte afstand verschillen.
Welke rol spelen bodemdaling, peilbeheer en zoutwinning?
Het Friese veenweidegebied kent bodemdaling, het waterpeil wordt beheerd door Wetterskip Fryslân, rond Harlingen speelt bodemdaling door zoutwinning en op enkele plekken is er gaswinning.
Het peilbeheer bepaalt mede hoe hoog het grondwater staat, en daarmee hoe snel veen oxideert en of houten paalkoppen onder water blijven. Bodemdaling door zoutwinning rond Harlingen is een lokale factor die bij woningen in die omgeving wordt meegewogen. De algemene mechanismen staan beschreven in bodemdaling en grondwater en fundering.
Welke Friese steden hebben een eigen verhaal?
Leeuwarden is ontstaan op terpen en heeft een zachte ondergrond, Sneek en Harlingen hebben historische binnensteden met grachten, en Heerenveen en Drachten zijn mede door vervening gegroeid.
In Leeuwarden is de Oldehove een bekend voorbeeld: de toren begon al tijdens de bouw in de 16e eeuw scheef te zakken en is nooit afgebouwd. De stad heeft vooroorlogse wijken zoals Huizum, de Vosseparkwijk, de Transvaalwijk en de Oranjewijk. Sneek is een waterstad met panden langs het water; Harlingen een havenstad aan de Waddenzee met zeeklei.
Voorbeeld: twee woningen, twee bodems
In dit voorbeeld hebben twee vergelijkbare woningen in Friesland een verschillend risicoprofiel door de bodem waarop ze staan.
Twee jaren-dertigwoningen, de ene in een kleidorp in het noordwesten, de andere aan de rand van een veengebied in het zuidoosten. Beide hebben vermoedelijk een fundering uit dezelfde tijd. Bij de eerste ligt de aandacht vooral op krimp en zwel van klei, bij de tweede op inklinking van veen en de grondwaterstand rond eventuele houten palen. Dezelfde provincie, hetzelfde bouwjaar, maar een andere vraag aan het onderzoek.
Welke Friese woningen verdienen extra aandacht?
Extra aandacht verdienen vooral woningen van vóór circa 1970 in klei- of veengebieden, panden langs grachten en water in historische binnensteden, en woningen in gebieden met bodemdaling.
- Vooroorlogse en vroeg-naoorlogse woningen, die vaker op houten palen of op staal staan
- Panden in historische binnensteden met grachten, zoals in Leeuwarden, Sneek en Harlingen
- Woningen in het veenweidegebied, waar de bodem daalt en het peil wordt beheerd
- Woningen met een aanbouw op een eigen, vaak ondiepere fundering
Dit zijn kenmerken die het risico kunnen verhogen; ze zeggen niets over de werkelijke staat van een individuele woning. Veel van deze woningen staan er nog prima bij. In Drachten staan bovendien veel naoorlogse wijken naast oudere kernen, met elk een eigen profiel.
Wanneer is onderzoek verstandig?
Onderzoek is verstandig bij aankoop van een oudere woning in Friesland, bij signalen zoals scheuren, scheefstand of klemmende deuren, en als je woning in een veen- of kleigebied staat en je meer inzicht wilt.
MV Funderingsscan is gevestigd in Leeuwarden en werkt in heel Friesland. Lees meer over onze aanpak in de provincie op funderingsonderzoek Friesland, bekijk de funderingsscan in Friesland of het hele werkgebied.